ભારતમાં ટેલિગ્રામ પર પ્રતિબંધ: આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ લીક થયેલા પ્રશ્નોનું પ્રસારણ કરવા અને નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, વચેટિયાઓ અને અન્ય લોકો સાથે વાતચીત કરવા માટે કરવામાં આવતો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
વ્યાપક પેપર લીકના આરોપો અને અનિયમિતતાને કારણે દેશની મુખ્ય અંડરગ્રેજ્યુએટ મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા આ વર્ષની શરૂઆતમાં રદ થયા પછી, રાષ્ટ્રીય પાત્રતા કમ પ્રવેશ પરીક્ષા (NEET)નું આયોજન કરવા માટે જવાબદાર રાષ્ટ્રીય પરીક્ષણ એજન્સી (NTA) ની વિનંતી પર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને IT મંત્રાલયે ભારતમાં લોકપ્રિય મેસેજિંગ પ્લેટફોર્મ ટેલિગ્રામને 22 જૂન સુધી બ્લોક કરી દીધું છે.
પેપર લીકના કારણે 3 મેના રોજ યોજાનારી પ્રારંભિક પરીક્ષા રદ થયા પછી, 21 જૂને યોજાનારી NEETની પુનઃપરીક્ષાના એક દિવસ પછી ટેલિગ્રામ પર પ્રતિબંધ લાગુ પડે છે. આ પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ લીક થયેલા પ્રશ્નોનું પ્રસારણ કરવા અને નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થીઓ, વચેટિયાઓ અને અન્ય લોકો સાથે વાતચીત કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
બ્લોકિંગ ઓર્ડર ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ, 2000 ની કલમ 69(A) હેઠળ જારી કરવામાં આવ્યો છે. સરકારે ટેલિગ્રામને 30 જૂન સુધી પોસ્ટ કરાયેલા સંદેશાઓના સંદર્ભમાં ભારતમાં તેની સંદેશ-સંપાદન સુવિધાને અક્ષમ કરવાનો નિર્દેશ પણ જારી કર્યો છે. NTA એ જણાવ્યું હતું કે, આ “રાષ્ટ્રીય પરીક્ષાઓના સંદર્ભમાં ઘટના પછીના ‘પેપર લીક’ પુરાવા બનાવવા માટે પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ કરવામાં આવેલ ચોક્કસ માળખાકીય સુવિધા” ને સંબોધશે.
NTA એ કહ્યું, “આ નિર્દેશો છેલ્લા ઉપાય તરીકે છે.”
ટેલિગ્રામ પર પ્રતિબંધ પાછળનો તર્ક
એક નિવેદનમાં, NTA એ જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં, પ્લેટફોર્મ પર ખુલ્લેઆમ કાર્યરત ટેલિગ્રામ ચેનલોએ ઉમેદવારો અને તેમના પરિવારો પાસેથી પુનઃપરીક્ષા પેપરની કથિત ઍક્સેસના બદલામાં થોડા હજારથી લઈને લાખો રૂપિયા સુધીની રકમની માંગણી કરી હતી. NTA મુજબ, આમાંની કેટલીક ચેનલો ખુલ્લેઆમ તેમના નામો દ્વારા તેમના હેતુની જાહેરાત કરી રહી હતી: “પેપર લીક્ડ NEET”, “Re-NEET 2026”, “ખાનગી માફિયા”, અને “REE NEET MAFIAA”. તેમાં સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે “સુરક્ષિત પરીક્ષા શૃંખલાની બહાર” આવા કોઈ પેપર ઉપલબ્ધ નહોતા.
૧૫ જૂનના રોજ, ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસે અહેવાલ આપ્યો હતો કે અમદાવાદ શહેર પોલીસની સાયબર ક્રાઇમ શાખાએ સોમવારે રાજસ્થાનના બે માણસોની ધરપકડ કરી હતી, જેમણે NEET (UG) પુનઃપરીક્ષા પ્રશ્નપત્ર હોવાનો દાવો કરીને અને તેને વેચવાની ઓફર કરીને ટેલિગ્રામ દ્વારા મેડિકલ ઉમેદવારો અને તેમના માતાપિતા સાથે છેતરપિંડી કરી હતી. પોલીસે જણાવ્યું હતું કે આ બંને પાસે કોઈ લીક થયેલા દસ્તાવેજો નથી.
NTA, બિહાર, ગુજરાત અને રાજસ્થાનના પોલીસ દળો સહિત રાજ્ય કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓ તરફથી મળેલા ઇનપુટ્સ અને જાહેર ચેનલો અને પ્લેટફોર્મ પર સતત દેખરેખ રાખવાથી, ભારતીય સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C) એ “નોંધપાત્ર” સંખ્યામાં ટેલિગ્રામ ચેનલો, જૂથો અને બોટ્સને તાત્કાલિક દૂર કર્યા છે, જેમના નામ અને સામગ્રીએ ખુલ્લેઆમ તેમના કપટપૂર્ણ અને ભ્રામક હેતુઓની જાહેરાત કરી હતી, પરીક્ષણ એજન્સીએ જણાવ્યું હતું.
સંદેશ-સંપાદનને અક્ષમ કરવાનો નિર્દેશ શા માટે
ટેલિગ્રામને ભારતમાં 30 જૂન સુધી તેના સંદેશ-સંપાદન સુવિધાને અક્ષમ કરવાની આવશ્યકતા ધરાવતી સૂચના “અલગ પરંતુ સંબંધિત ચિંતા” ને સંબોધે છે, NTA એ જણાવ્યું હતું.
પરીક્ષણ એજન્સીના જણાવ્યા મુજબ, આ સુવિધા, તેના વર્તમાન સ્વરૂપમાં, ચેનલ એડમિનિસ્ટ્રેટરને અગાઉ પોસ્ટ કરેલા સંદેશની સામગ્રીને સંપાદિત કરવાની મંજૂરી આપે છે – જેમાં PDF જેવી જોડાયેલ ફાઇલોનો સમાવેશ થાય છે – જ્યારે મૂળ મોકલવાનો સમય જાળવી રાખવામાં આવે છે.
“આ ક્ષમતાનો ઉપયોગ, ઘણી તાજેતરની પરીક્ષાઓના સંદર્ભમાં, ઘટના પછીની ‘પેપર લીક’ કલાકૃતિઓ બનાવવા માટે કરવામાં આવ્યો છે: ચેનલ એડમિનિસ્ટ્રેટર પરીક્ષા પછી વાસ્તવિક પ્રશ્નપત્ર દાખલ કરવા માટે એક જૂના, નિર્દોષ સંદેશને સંપાદિત કરે છે, અને પરિણામી ચેટ પછી કથિત ‘પુરાવા’ તરીકે પ્રસારિત થાય છે કે પરીક્ષા પહેલાં પેપર પ્રચલિત હતું. MeitY દિશા પરીક્ષા પછીની વિંડો માટે બનાવટનો આ માર્ગ બંધ કરે છે જેમાં આવી કલાકૃતિઓ ઐતિહાસિક રીતે તૈનાત કરવામાં આવી છે,” NTA એ જણાવ્યું હતું.